ब्राजिलका वामपन्थी नेता लुइज इनासियो लुला डा सिल्भा ले सामाजिक सञ्जाललाई चुनावी प्रचार, मतदातासँग प्रत्यक्ष संवाद, राजनीतिक सन्देश प्रवाह र विपक्षीका दाबीको प्रतिवाद गर्ने महत्त्वपूर्ण माध्यमका रूपमा प्रयोग गरे। विशेषगरी सन् २०२२ को राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा उनको अभियानले डिजिटल सञ्चारलाई परम्परागत चुनावी सभा, टेलिभिजन बहस र घरदैलो अभियानसँग जोडेको थियो।
लुलाको चुनावी अभियान बुझ्न एउटा कुरा महत्त्वपूर्ण छस् सामाजिक सञ्जालले मात्र उनलाई चुनाव जिताएको होइन। उनको राजनीतिक अनुभव, सामाजिक कल्याणसम्बन्धी एजेन्डा, विपक्षी उम्मेदवारसँगको प्रतिस्पर्धा, मतदाताको असन्तुष्टि र गठबन्धन निर्माण पनि परिणामका महत्त्वपूर्ण पक्ष थिए। सामाजिक सञ्जालले यी विषयलाई व्यापक रूपमा मतदातासम्म पुर्याउन सहयोग गर्यो।
१ लुलाको चुनावी पृष्ठभूमि
सन् २०२२ अक्टोबर ३० मा भएको ब्राजिलको राष्ट्रपतीय निर्वाचनको दोस्रो चरणमा लुलाले तत्कालीन राष्ट्रपति जायर बोल्सोनारो लाई पराजित गरे। निर्वाचनमा लुलाले ५०।९० प्रतिशत र बोल्सोनारोले ४९।१० प्रतिशत सदर मत प्राप्त गरेको ब्राजिलको सङ्घीय सिनेटको विवरणमा उल्लेख छ। यो निर्वाचन डिजिटल सञ्चारका दृष्टिले पनि महत्त्वपूर्ण थियो। दुवै उम्मेदवारले सामाजिक सञ्जाल प्रयोग गरेका थिए, तर लुलाको अभियानले पोस्टको सङ्ख्या, सन्देशको प्रस्तुति र डिजिटल सामग्रीको व्यावसायिक व्यवस्थापनमा विशेष जोड दिएको अनुसन्धानले देखाउँछ।
२ लुलाले सामाजिक सञ्जाल कसरी प्रयोग गरे ?
(क) नियमित र निरन्तर सन्देश प्रवाह
लुलाको चुनावी टोलीले फेसबुक र तत्कालीन ट्विटर ९हालको एक्स० मा नियमित रूपमा सामग्री प्रकाशित गर्यो। अनुसन्धानअनुसार दोस्रो चरणको अभियान अवधिमा लुलाले फेसबुकमा ३५० र ट्विटरमा ९१२ पोस्ट गरेका थिए। यसले चुनावी बहसमा उनको अभियानको उपस्थिति निरन्तर राख्यो।
(ख) भिडियो, तस्बिर र आकर्षक दृश्य सामग्री
फेसबुकमा लुलाको अभियानले भिडियो र तस्बिरलाई महत्त्व दियो। अनुसन्धानमा समेटिएका पोस्टमध्ये फेसबुकका ४५।७१ प्रतिशत भिडियो र ३६।५७ प्रतिशत तस्बिर थिए। ट्विटरमा भने ५६।९१ प्रतिशत पोस्ट पाठमा आधारित थिए। भिडियोमा उपशीर्षक, सम्पादन, दृश्य प्रभाव र व्यवस्थित प्रस्तुति प्रयोग गरिएको थियो।
(ग) चुनावी एजेन्डालाई सरल भाषामा प्रस्तुत
सामाजिक सुरक्षा, गरिबी न्यूनीकरण, रोजगारी, शिक्षा, स्वास्थ्य र आर्थिक अवसरजस्ता विषयलाई चुनावी बहसमा जोडियो। सामाजिक सञ्जालमार्फत भाषण, सार्वजनिक कार्यक्रम र राजनीतिक प्रतिबद्धताका अंश फैलाउन सकिन्थ्यो। यसले लामो भाषण वा नीतिगत दस्तावेज नपढ्ने प्रयोगकर्तासम्म पनि राजनीतिक सन्देश पुर्याउने अवसर दियो।
घ। समर्थकलाई डिजिटल प्रचारक बनाउने
सामाजिक सञ्जालमा प्रकाशित सामग्री समर्थकहरूले सेयर, पुनःप्रकाशन र छलफलमार्फत अरू मानिससम्म पुर्याउन सक्थे। यसरी उम्मेदवारको आधिकारिक पेजमा सीमित रहेको सन्देश व्यक्तिगत सञ्जाल हुँदै विस्तार हुन्थ्यो। तर प्रत्येक सेयर लुलाको अभियानबाट निर्देशित थियो वा त्यसले नयाँ मतदाता प्रभावित गर्यो भन्ने निष्कर्ष निकाल्न उपलब्ध तथ्याङ्क पर्याप्त छैन।
(ङ) गठबन्धन र साझा सन्देशलाई प्रवर्द्धन
लुलाको विजयमा सामाजिक सञ्जालबाहेक विभिन्न राजनीतिक दलको समर्थन र गठबन्धन पनि महत्त्वपूर्ण थियो। उनको चुनावी गठबन्धनले फरक राजनीतिक पृष्ठभूमिका समर्थकलाई एउटै उम्मेदवारको पक्षमा उभ्याउने प्रयास गर्यो। डिजिटल माध्यमबाट संयुक्त कार्यक्रम, समर्थनका अभिव्यक्ति र साझा राजनीतिक सन्देश सार्वजनिक गर्न सकिन्थ्यो।
(छ) गलत सूचना र ध्रुवीकृत बहसको चुनौती
ब्राजिलको निर्वाचनमा गलत सूचना, मतदान प्रणालीबारे अप्रमाणित दाबी र राजनीतिक ध्रुवीकरण गम्भीर चुनौती थिए। निर्वाचन निकायले सामाजिक सञ्जालका विभिन्न कम्पनीसँग सहकार्य गर्दै भ्रामक सामग्रीको प्रसार रोक्ने प्रयास गरेको थियो। त्यसैले डिजिटल अभियानको अर्को पक्ष आफ्ना सन्देश प्रवाह गर्नुका साथै गलत दाबीको प्रतिवाद गर्नु पनि थियो।
३ फेसबुक र ट्विटरमा लुलाको अभियान कस्तो थियो ?
सन् २०२२ को दोस्रो चरणको निर्वाचन अवधिबारे प्रकाशित शैक्षिक अनुसन्धानले लुला र बोल्सोनारोका फेसबुक तथा ट्विटर पोस्टको तुलना गरेको छ। त्यसको तथ्याङ्कले लुलाको अभियानले ट्विटरमा बढी पोस्ट गरेको र फेसबुकमा भिडियो तथा तस्बिरको उल्लेख्य प्रयोग गरेको देखाउँछ।तर धेरै पोस्ट गर्नु नै चुनाव जित्ने प्रमाणित सूत्र होइन।
अनुसन्धानमा लुलाको ट्विटरमा पोस्टको आवृत्ति बढी देखिए पनि बोल्सोनारोसँग फेसबुकमा धेरै फलोअर र प्रतिपोस्ट बढी अन्तरक्रिया थियो। त्यसैले सामाजिक सञ्जालमा पहुँच, अन्तरक्रिया र वास्तविक मतदानलाई एउटै कुरा मान्न भन्न मिल्दैन।
४ सामाजिक सञ्जालले लुलाको विजयमा कस्तो भूमिका खेल्यो ?
लुलाको डिजिटल अभियानको महत्त्वलाई तीन पक्षबाट बुझ्न सकिन्छ।
सन्देशको पहुँच विस्तारस् चुनावी भाषण र राजनीतिक प्रतिबद्धता परम्परागत सञ्चारमाध्यममा मात्र सीमित रहेनन्।
राजनीतिक उपस्थितिलाई निरन्तरतास् नियमित पोस्ट र दृश्य सामग्रीमार्फत अभियानले अनलाइन बहसमा निरन्तर उपस्थिति कायम राख्यो।
समर्थकबीच संवाद र प्रसारस् प्रयोगकर्ताले सामग्री सेयर गर्ने र छलफल गर्ने माध्यमबाट राजनीतिक सन्देश विस्तार गर्न सक्थे।
यद्यपि, यी पक्षले कति मतदाताको धारणा परिवर्तन गरे वा कति मत थपे भन्ने कुरा उपलब्ध सामाजिक सञ्जालको तथ्याङ्कले मात्र प्रमाणित गर्दैन। लुलाको जितलाई सामाजिक सञ्जालको एकल उपलब्धिका रूपमा व्याख्या गर्नु उचित हुँदैन।
५ नेपालको निर्वाचनका लागि के सिक्न सकिन्छ ?
लुलाको सन् २०२२ को अभियानबाट नेपालका राजनीतिक दल, उम्मेदवार र सञ्चारकर्मीले केही व्यावहारिक पाठ लिन सक्छन्।नियमित र विश्वसनीय सूचनाचुनावका बेला मात्र होइन, नियमित रूपमा काम, नीति र प्रतिबद्धताबारे तथ्यमा आधारित जानकारी दिनु।
स्थानीय मुद्दालाई प्राथमिकता
रोजगारी, सडक, शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि र सार्वजनिक सेवाबारे नागरिकले बुझ्ने भाषामा सूचना दिनु।
बहुमाध्यमको प्रयोग
फेसबुकमा भिडियो तथा तस्बिर, युट्युबमा विस्तृत संवाद र अन्य सामाजिक सञ्जालमा छोटा तथा तथ्यपूर्ण सन्देश प्रयोग गर्नु।
नागरिकसँग दोहोरो संवाद
पोस्ट प्रकाशित गरेर मात्र नरोकी प्रश्न सुन्ने, तथ्य जाँच्ने र नागरिकका जिज्ञासाको जवाफ दिने।
भ्रामक सूचनाबाट जोगिने
अप्रमाणित दाबी, भ्रामक तस्बिर र गलत तथ्यको प्रयोग नगरी स्रोतसहित सूचना सार्वजनिक गर्नु।यी अभ्यास कुनै उम्मेदवारको पक्षमा मत प्रभावित गर्ने निश्चित सूत्र होइनन्। यिनले नागरिकलाई सूचना उपलब्ध गराउन, राजनीतिक जवाफदेहिता बढाउन र सार्वजनिक बहसलाई तथ्यमा आधारित बनाउन सहयोग गर्न सक्छन्।
६ निष्कर्ष
ब्राजिलका लुलाको सन् २०२२ को चुनावी अभियानले सामाजिक सञ्जाल आधुनिक निर्वाचनको महत्त्वपूर्ण सञ्चार माध्यम बनेको देखाउँछ। नियमित पोस्ट, फेसबुकमा भिडियो तथा तस्बिरको प्रयोग, ट्विटरमा सक्रियता र व्यवस्थित डिजिटल प्रस्तुतिले उनको अभियानलाई अनलाइन क्षेत्रमा प्रभावकारी उपस्थिति बनाउन मद्दत गर्यो।
तर उनको विजयलाई बुझ्न डिजिटल रणनीतिसँगै राजनीतिक गठबन्धन, सामाजिक तथा आर्थिक मुद्दा, उम्मेदवारप्रतिको जनधारणा र निर्वाचनको समग्र परिस्थितिलाई पनि हेर्नुपर्छ। मुख्य पाठ सामाजिक सञ्जालमा धेरै पोस्ट गर्नु मात्र होइन, नागरिकसम्म स्पष्ट, विश्वसनीय र निरन्तर सूचना पुर्याउनु हो।
च्यातजिपिटिबाट
