( ब्राजिलका वामपन्थी नेता लुइज इनासियो लुला डा सिल्भा देशको राष्ट्रपतिमा निर्वाचित भएका छन्। आइतबार सम्पन्न निकै प्रतिस्पर्धात्मक दोस्रो चरणको निर्वाचनमा उनले दक्षिणपन्थी उम्मेदवार तथा पूर्वराष्ट्रपति जाइर बोल्सोनारोका छोरा सिनेट रोबर्टो फ्लाभियो बोल्सोनारोलाई पराजित गरेर चौथो कार्यकालका लागि विजयी भएपछि उहाँलाई विश्वका नेता र राष्ट्र प्रमुखहरुले बधाई दिइरहेका छन् । ८० वर्षीय लुलाले ५१.७६ प्रतिशत मत प्राप्त गरेका छन् भने उनका प्रतिस्पर्धी फ्लाभियो बोल्सोनारोले ४८.२४ प्रतिशत मत ल्याएका छन्। )
ब्राजिलका वामपन्थी नेता लुइज इनासियो लुला मब सिल्भा (Luiz Inácio Lula da Silva) मजदुर आन्दोलनबाट राष्ट्रिय राजनीतिमा उदाएका नेता हुन्। उनी पहिलोपटक सन् २००३ देखि २०१० सम्म राष्ट्रपति बने र सन् २०२३ मा तेस्रो कार्यकालका लागि पुनः राष्ट्रपति पदमा फर्किए।
उनको राजनीतिक कार्यकाल विशेषगरी गरिबी न्यूनीकरण, सामाजिक सुरक्षा, भोकमरीविरुद्धको अभियान, न्यूनतम ज्याला वृद्धि, शिक्षा विस्तार र आर्थिक विकासका कार्यक्रमसँग जोडिएको छ। पहिलो दुई कार्यकालमा ब्राजिलले आर्थिक वृद्धि र सामाजिक सूचकमा उल्लेखनीय परिवर्तन देखे पनि त्यसमा विश्व बजारमा वस्तुको बढ्दो माग, चीनसँगको व्यापार र पहिलेबाट सुरु भएका नीतिहरूको प्रभावसमेत थियो।
लुला सरकारका जनहित र आर्थिक विकाससँग सम्बन्धित १० महत्त्वपूर्ण काम यसप्रकार छन्।
१ गरिब परिवारलाई प्रत्यक्ष आर्थिक सहायता
लुला सरकारले सन् २००३ मा बोल्सा फामिलिया (Bolsa Família) कार्यक्रम सुरु गर्यो। यसअन्तर्गत न्यून आय भएका परिवारलाई नियमित आर्थिक सहायता दिइन्छ। बालबालिकाको विद्यालय उपस्थिति र स्वास्थ्य जाँचजस्ता सर्तलाई पनि कार्यक्रमसँग जोडियो।
सन् २००६ सम्ममा यस कार्यक्रमले १ करोड ११ लाखभन्दा बढी परिवारलाई समेटेको थियो। यसले गरिब परिवारको आम्दानी बढाउन, बालबालिकाको शिक्षा र स्वास्थ्यमा पहुँच सुधार्न तथा स्थानीय बजारमा उपभोग बढाउन मद्दत गर्यो।
२ भोकमरीविरुद्ध राष्ट्रिय अभियान
लुला सरकारले सन् २००३ मा फोमे जेरो (Fome Zero) अर्थात् ‘शून्य भोकमरी’ अभियानलाई प्राथमिकता दियो। यसको उद्देश्य गरिब नागरिकलाई पर्याप्त खाना उपलब्ध गराउनु र खाद्य सुरक्षालाई सरकारी नीतिको केन्द्रमा राख्नु थियो।
यसअन्तर्गत सामाजिक सहायता, खाद्य सुरक्षा र पारिवारिक कृषिलाई जोड दिइयो। संयुक्त राष्ट्रसंघको खाद्य तथा कृषि संगठन (FAO) का अनुसार सन् २००२ देखि २०१३ सम्म ब्राजिलमा अपर्याप्त पोषणबाट प्रभावित जनसंख्या ८२ प्रतिशतले घटेको थियो। यो अवधिमा लुलापछिका सरकारका नीतिसमेत लागू भएकाले उक्त उपलब्धिलाई लुलाको एक्लो कार्यकालको परिणाम मान्न मिल्दैन।
३ न्यूनतम ज्यालामा वास्तविक वृद्धि
लुला सरकारले न्यूनतम ज्याला बढाउने नीतिलाई निरन्तरता दियो। सन् २००३–२०१० को अवधिमा मुद्रास्फीतिको प्रभाव घटाएर गणना गर्दा न्यूनतम ज्यालामा करिब ६४ प्रतिशत वृद्धि भएको अमेरिकी कंग्रेसनल रिसर्च सर्भिसको अध्ययनले उल्लेख गरेको छ।
यसले न्यूनतम ज्याला पाउने श्रमिक, न्यूनतम ज्यालासँग जोडिएका सामाजिक सुरक्षा लाभग्राही र कम आय भएका परिवारको क्रयशक्ति बढाउन सहयोग गर्यो। तर ज्याला वृद्धिसँगै उत्पादकत्व, रोजगार लागत र मुद्रास्फीतिमा पर्ने प्रभाव पनि विचार गर्नुपर्ने विषय हुन्।
४ गरिबी र आय असमानता घटाउने नीति
सरकारले प्रत्यक्ष नगद सहायता, न्यूनतम ज्याला वृद्धि, रोजगारी र सामाजिक सुरक्षालाई एकसाथ अघि बढायो।सन् २००१ देखि २०११ सम्मको तथ्याङ्कमा ब्राजिलको गरिबीमा रहेको जनसंख्या ३७।५ प्रतिशतबाट घटेर २०.९ प्रतिशत र चरम गरिबीमा रहेको जनसंख्या १३.२ प्रतिशतबाट घटेर ६.१ प्रतिशत भएको उल्लेख छ। आय असमानता मापन गर्ने गिनी सूचकाङ्क पनि ०.६४ बाट ०.५६ मा झरेको थियो।
५ शिक्षा र उच्च शिक्षामा पहुँच विस्तार
लुला सरकारको सामाजिक समावेशीकरण नीतिमा शिक्षाको पहुँच विस्तार महत्त्वपूर्ण थियो। सार्वजनिक शिक्षा, उच्च शिक्षामा पहुँच र आर्थिक रूपमा कमजोर परिवारका विद्यार्थीलाई अवसर दिने कार्यक्रमलाई अघि बढाइयो।
यसले उच्च शिक्षा तथा प्राविधिक शिक्षामा पहुँचको असमानता घटाउने प्रयासलाई बल दियो। यद्यपि विश्वविद्यालयको विस्तार, छात्रवृत्ति र आरक्षणसम्बन्धी सबै कार्यक्रम लुलाको पहिलो कार्यकालमा मात्र सुरु भएका होइनन्स केही कार्यक्रम अघिल्ला नीतिका निरन्तरता थिए भने केही पछिल्ला वर्षमा संशोधित भए।
६ आवास कार्यक्रममार्फत घर उपलब्ध गराउने प्रयास
लुला सरकारले सन् २००९ मा मिन्हा कासा, मिन्हा विदा (Minha Casa, Minha Vida) अर्थात् ‘मेरो घर, मेरो जीवन’ कार्यक्रम सुरु गर्यो। यसको उद्देश्य न्यून र मध्यम आय भएका परिवारलाई अनुदान तथा सहुलियतपूर्ण वित्तीय व्यवस्थामार्फत आवास उपलब्ध गराउनु थियो।
सन् २०२३ मा लुला पुनः सत्तामा आएपछि कार्यक्रमलाई पुनः सञ्चालनमा ल्याइयो। यसले आवासको पहुँच विस्तार गर्नुका साथै निर्माण क्षेत्र, निर्माण सामग्रीको माग र रोजगारीमा समेत प्रभाव पार्ने उद्देश्य राख्छ।
७ आर्थिक विकास र रोजगारी सिर्जनामा लगानी
लुलाको पहिलो दुई कार्यकालमा सरकारले पूर्वाधार, ऊर्जा, निर्माण र उत्पादनमूलक क्षेत्रमा राज्यको भूमिका विस्तार गर्यो। दोस्रो कार्यकालमा आर्थिक विकासलाई तीव्र बनाउने कार्यक्रम अघि सारियो।
सन् २००९ को विश्वव्यापी आर्थिक मन्दीका बेला सरकारले घरेलु माग र उपभोगलाई सहारा दिने उपाय अपनायो। अमेरिकी कंग्रेसनल रिसर्च सर्भिसका अनुसार ब्राजिलको अर्थतन्त्र सन् २००९ मा ०.२ प्रतिशतले संकुचित भएको थियो, तर सन् २०१० मा ७.६ प्रतिशतले वृद्धि भयो।
यस पुनरुत्थानमा सरकारी नीतिका साथै विश्व अर्थतन्त्रको सुधार, वस्तुको अन्तर्राष्ट्रिय माग र अन्य आर्थिक परिस्थितिको पनि भूमिका थियो।
८ साना किसान र पारिवारिक कृषिलाई सहयोग
लुला सरकारले साना किसान र पारिवारिक कृषिलाई खाद्य सुरक्षा तथा ग्रामीण विकासको महत्त्वपूर्ण आधारका रूपमा लियो। साना किसानको उत्पादन, खाद्यान्न आपूर्ति र ग्रामीण परिवारको आम्दानी बढाउने नीतिलाई भोकमरीविरुद्धको अभियानसँग जोडियो।
यसको उद्देश्य गरिब परिवारलाई खाद्यान्नमा पहुँच दिलाउनुका साथै किसानलाई उत्पादन र बजारसँग जोड्नु थियो। खाद्य सुरक्षा र पारिवारिक कृषिको सम्बन्धलाई ब्राजिलको शून्य भोकमरी कार्यक्रमको महत्त्वपूर्ण पक्षका रूपमा उल्लेख गरेको छ।
९ स्वास्थ्य सेवा र चिकित्सकीय पहुँच विस्तार
लुला सरकारको सामाजिक नीतिमा सार्वजनिक स्वास्थ्य सेवाको पहुँच विस्तार र स्वास्थ्यसम्बन्धी असमानता घटाउने विषय समावेश थियो।
उनको तेस्रो कार्यकालमा माइस मेडिकोस (Mais Médicos) अर्थात् ‘थप चिकित्सक’ कार्यक्रमलाई पुनः विस्तार गरियो। दुर्गम तथा चिकित्सकको अभाव भएका क्षेत्रमा स्वास्थ्यकर्मीको उपलब्धता बढाउने र प्राथमिक स्वास्थ्य सेवामा पहुँच सुधार्ने यसको उद्देश्य हो।
यो कार्यक्रम सन् २०१३ मा पहिलोपटक सुरु भएको थियो। त्यसैले यसलाई लुलाको तेस्रो कार्यकालमा सुरु गरिएको नयाँ कार्यक्रमभन्दा पुनः विस्तार गरिएको कार्यक्रम भन्नु उपयुक्त हुन्छ।
१० सामाजिक सुरक्षा र गरिब परिवारको संरक्षण
लुला सरकारले सामाजिक सुरक्षा, न्यूनतम ज्यालासँग जोडिएका लाभ र गरिब परिवारलाई दिइने सहायता विस्तारमा जोड दियो। यसले आर्थिक संकट वा आम्दानीको कमी हुँदा परिवारलाई आधारभूत आवश्यकता पूरा गर्न सहयोग पुर्याउने उद्देश्य राख्यो।
सन् २०२३ मा तेस्रो कार्यकाल सुरु भएपछि बोल्सा फामिलिया कार्यक्रम पुनः सञ्चालन गरियो र न्यूनतम सहायता रकम बढाइयो। आर्थिक रूपमा कमजोर परिवारलाई संरक्षण दिँदै उनीहरूका बालबालिकाको शिक्षा र स्वास्थ्यमा लगानी बढाउने यसको उद्देश्य थियो।
लुलाको आर्थिक तथा सामाजिक नीतिबाट के बुझ्न सकिन्छ ?
लुलाको शासन अनुभवलाई हेर्दा एउटा मुख्य पक्ष देखिन्छस् गरिबी न्यूनीकरणलाई केवल आर्थिक सहायता वितरणका रूपमा नहेरी रोजगारी, ज्याला, शिक्षा, स्वास्थ्य, आवास र कृषिसँग जोड्ने प्रयास।
नीति क्षेत्र प्रमुख उपाय अपेक्षित लाभ
गरिबी न्यूनीकरण बोल्सा फामिलिया न्यून आय भएका परिवारको आम्दानीमा सहयोग
खाद्य सुरक्षा शून्य भोकमरी अभियान भोकमरी र कुपोषण घटाउने
श्रमिक अधिकार न्यूनतम ज्याला वृद्धि श्रमिकको क्रयशक्ति बढाउने
शिक्षा उच्च शिक्षामा पहुँच विस्तार अवसरको असमानता घटाउने
आवास मिन्हा कासा, मिन्हा विदा घरविहीन तथा न्यून आय भएका परिवारलाई आवास
अर्थतन्त्र पूर्वाधार र उत्पादनमूलक क्षेत्रमा लगानी आर्थिक गतिविधि र रोजगारी विस्तार
कृषि पारिवारिक कृषिलाई सहयोग ग्रामीण आय र खाद्य आपूर्ति बढाउने
स्वास्थ्य चिकित्सक र स्वास्थ्य सेवाको पहुँच विस्तार प्राथमिक स्वास्थ्य सेवा सुधार्ने
सामाजिक सुरक्षा नगद सहायता तथा लाभ विस्तार संकटमा परेका परिवारको संरक्षण
च्यातजिपिटिबाट
