बागलुङ । समाजको इतिहास पल्टाएर हेर्दा कुनै पनि सभ्यता शिक्षा बिना विकसित भएको पाइँदैन । शिक्षाको जग निर्माण गर्ने व्यक्ति हुन शिक्षक शिक्षक केवल पाठ्यक्रम पढाउने कर्मचारी मात्र होइनन् उनीहरू राष्ट्र निर्माणका शिल्पकार, नैतिक चेतनाका संवाहक, सभ्यताको मार्गनिर्देशक तथा भविष्यका पुस्ता निर्माण गर्ने अभियन्ता हुन् ।
कुनै पनि समाजले आफ्ना शिक्षकलाई जति सम्मान गर्छ, त्यति नै त्यो समाजको नैतिक स्तर, बौद्धिक उचाइ र सभ्यताको स्तर उच्च हुँदै जान्छ । यही सन्दर्भमा हाल सार्वजनिक भएको “मास्टरनी“ बोलको गीतले समाजमा गम्भीर बहस सिर्जना गरेको छ ।
यदि उक्त गीतमा महिला शिक्षकप्रति अपमानजनक, होच्याउने, अशोभनीय वा गरिमामा आँच पुग्ने शब्द, प्रस्तुति वा दृश्य प्रयोग गरिएको छ भने, त्यसलाई सामान्य मनोरञ्जनको रूपमा स्वीकार गर्न सकिँदैन । यो केवल एउटा गीतको विषय मात्र होइन; समाजले आफ्ना शिक्षकलाई कुन दृष्टिकोणले हेर्न थालेको छ भन्ने गम्भीर प्रश्न पनि हो।
अझ दुःखको विषय त के छ भने, शिक्षकजस्तो सम्मानित पेसालाई सस्तो मनोरञ्जनको माध्यम बनाउने प्रवृत्ति विस्तारै सामान्य बन्दै गएको देखिन्छ । सामाजिक सञ्जाल, केही गीत, हास्य कार्यक्रम तथा अन्य सामग्रीमार्फत शिक्षकलाई उपहासको पात्र बनाउने प्रवृत्तिले समाजमा गलत सन्देश प्रवाह गरिरहेको छ।
यस्ता सामग्रीले तत्काल मनोरञ्जन त दिन सक्छन्, तर दीर्घकालमा शिक्षकप्रतिको सम्मान, विश्वास र सामाजिक प्रतिष्ठामा नकारात्मक असर पार्ने सम्भावना रहन्छ । विशेषगरी महिला शिक्षकहरूलाई लक्षित गरेर गरिने यस्ता प्रस्तुतिहरू अझ बढी संवेदनशील विषय हुन् ।
विद्यालयमा हजारौँ विद्यार्थीका लागि प्रेरणाको स्रोत बनेका महिला शिक्षकलाई अपमानजनक रूपमा चित्रण गर्नु केवल एक व्यक्तिको अपमान मात्र होइन; यो महिलाको पेशागत पहिचान, आत्मसम्मान र सामाजिक गरिमामाथिको आघात पनि हो । यस्ता सामग्रीले विद्यालयमा अध्ययनरत विद्यार्थीको सोच र व्यवहारमा समेत नकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ ।
विद्यार्थीले आफ्ना शिक्षकलाई सम्मानको दृष्टिले होइन, उपहासको दृष्टिले हेर्न सिक्ने अवस्था सिर्जना हुनु शिक्षाको मूल उद्देश्यविपरीत हो।कतिपयले यस्तो विषयमा “यो त कला हो“, “यो त मनोरञ्जन मात्र हो“, “यो अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता हो“ भन्ने तर्क प्रस्तुत गर्न सक्छन् । निसन्देह, नेपालको संविधानले अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको प्रत्याभूति गरेको छ ।
तर कुनै पनि स्वतन्त्रता जिम्मेवारीविहीन हुँदैन । अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको प्रयोग गर्दा अरूको सम्मान, प्रतिष्ठा तथा सामाजिक संवेदनशीलताको संरक्षण गर्नु पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ। कसैको गरिमामाथि चोट पु¥याएर प्राप्त हुने लोकप्रियता कला होइन; त्यो संवेदनशीलताको अभाव हो ।
हामीले बिर्सनु हुँदैन कि समाजका हरेक पेसाको आफ्नै गरिमा र सम्मान हुन्छ । चिकित्सकले जीवन बचाउँछन्, न्यायाधीशले न्याय प्रदान गर्छन्, सुरक्षाकर्मीले राष्ट्रको सुरक्षा गर्छन् तर यी सबै व्यक्तित्व निर्माण गर्ने आधार शिक्षकले तयार गर्छन्। शिक्षकले शिक्षित बनाएको विद्यार्थी नै भविष्यमा चिकित्सक, इन्जिनियर, न्यायाधीश, कलाकार, वैज्ञानिक, प्रशासक तथा राजनीतिक नेतृत्वका रूपमा स्थापित हुन्छ।
त्यसैले शिक्षकको सम्मान गर्नु भनेको राष्ट्रको भविष्यको सम्मान गर्नु हो।आज हामी सबैले आफैँलाई एउटा प्रश्न सोध्न आवश्यक छ । यदि शिक्षकलाई नै उपहासको पात्र बनाइयो भने भोलिको पुस्ताले कसलाई आदर्श मान्ने? यदि विद्यालयमै विद्यार्थीले आफ्ना शिक्षकप्रति सम्मान गुमाउन थाले भने अनुशासन, नैतिकता र गुणस्तरीय शिक्षाको आधार नै कमजोर हुनेछ।
यसको असर विद्यालयमा मात्र सीमित रहने छैन; सम्पूर्ण समाजमा पर्नेछ । यस विषयमा धारणा बनाउँदा तथ्य, सन्दर्भ र गीतको वास्तविक सामग्रीलाई पनि निष्पक्ष रूपमा मूल्याङ्कन गर्नु आवश्यक छ।
यदि सार्वजनिक सामग्रीले वास्तवमै शिक्षक वा महिला शिक्षकहरूको गरिमामा आँच पु¥याएको छ भने, त्यसबारे सम्बन्धित पक्षले गम्भीर समीक्षा गर्नु, आवश्यक परे संशोधन गर्नु वा संवादमार्फत समाधान खोज्नु नै लोकतान्त्रिक र सभ्य समाजको परिचायक हो।
उद्देश्य कला वा अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतालाई सीमित गर्नु होइन; अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता र सामाजिक जिम्मेवारीबीच सन्तुलन कायम गर्नु हो।आज आवश्यकता कलाकार र शिक्षकलाई आमनेसामने उभ्याउने होइन; दुवैलाई समाज निर्माणका सहयात्रीका रूपमा स्वीकार गर्ने हो।
कलाकारले सिर्जनामार्फत चेतना फैलाउँछन् भने शिक्षकले शिक्षामार्फत भविष्य निर्माण गर्छन्। दुवैको भूमिका सम्मानित र मर्यादित रहँदा मात्र सभ्य, शिक्षित र सुदृढ समाजको निर्माण सम्भव हुन्छ । शिक्षकको सम्मान कुनै व्यक्ति वा एउटा पेसाको मात्र सम्मान होइन; यो सम्पूर्ण समाजको चेतना, संस्कार र सभ्यताको सम्मान हो।
शिक्षकको गरिमामाथि प्रहार हुनु भनेको राष्ट्रको नैतिक आधार कमजोर हुनु हो। त्यसैले मनोरञ्जन, लोकप्रियता वा व्यापारिक सफलताका नाममा कुनै पनि पेसा, विशेषतः शिक्षणजस्तो सम्मानित पेसाको अवमूल्यन गरिनु हुँदैन ।
आउनुहोस्, शिक्षकलाई उपहासको होइन, सम्मानको विषय बनाऔँ ।
शिक्षकको गरिमा जोगाऔँ, किनकि शिक्षकको गरिमा जोगाउनु भनेको समाजको नैतिकता, संस्कार र भविष्य जोगाउनु हो । “जहाँ शिक्षक सम्मानित हुन्छन्, त्यहीँ ज्ञानको ज्योति प्रज्वलित हुन्छ । जहाँ शिक्षक अपमानित हुन्छन्, त्यहाँ समाजको भविष्य क्रमशः अन्धकारतर्फ उन्मुख हुन्छ ।“
शिक्षकको सम्मान, समाजको पहिचान ।
