करिब एक दशकयता जापानमा नेपालीहरूको संख्या बाक्लिँदै जाँदा बसाइसमेत लम्बिन थालेको छ । यसले गर्दा आफ्ना बालबच्चाहरू यतै ल्याउने र यतै पढाउने प्रचलन ह्वात्तै बढेको छ ।
म आफैं पनि बच्चाहरूलाई बाबुआमासँगै राखेर पढाउनुपर्ने पक्षमा छु । यो कुरा आफूले लागू गरेको छु, अरूलाई पनि यसै भन्ने गरेको छु । यसो गर्नु बच्चाहरूका लागि समेत राम्रो हो भन्ने मलाई लाग्छ ।
जापान यस्तो मुलुक हो जहाँ बालबालिकालाई सुरुदेखि शिक्षामा आत्मनिर्भर हुनुपर्छ भनेर सिकाइन्छ । विश्वपरिवेशमा यो उचित पनि छ । यहाँका बालबालिका विद्यालय जान उत्साहित हुन्छन् किनकि यहाँ पढाइका नाममा रगडाइ हुँदैन ।
उनीहरूले विद्यालयमा प्रशस्त खेल्न पाउने, इच्छाएका गतिविधि गर्ने मौका पाउँछन् । अर्थात् नेपालमा जस्तो किताब घोकाइ र पढाइमा मात्र सीमित रहनुपर्ने बाध्यता हुँदैन । यही वातावरणमा बच्चाहरूले शिक्षाप्राप्तिको सुरुवात गर्छन् ।
गत शनिबार म रेस्टुरेन्टमै थिएँ । एक ग्राहकले फोनबाट खाना अर्डर दिए । तोकिएकै समयमा आइपुगे । खाना तयार हुँदै थियो, केही मिनेट कुर्न पर्यो । जुस पिउँदै कुरा गर्दा ती व्यक्ति नेपाली भन्ने थाहा भयो ।
तर लवाइ, खवाइ, बोलाइ सबै जापानी थियो । अलिअलि नेपाली बोल्थे । ती भाइसँग एक छिन गफिने मौका मिल्यो । उनका बाबाआमासँगै एक दाजु र दिदी पनि जापान बस्दा रहेछन् ।
उनीचाहिँ अहिले आफ्नै तरिकाले छुट्टै बाहिर बस्दै आएका रहेछन् । बाबा कता भनेर सोध्दा ‘खोइ पहिले मैले छोडेकै स्थानमा हुनुहुन्छ होला’ भने । ‘किन भेट हुँदैन रु’ जिज्ञासा स्वाभाविक भयो ।
उनले दुई वर्षपहिले भेट भएको बताए । दाइ पनि दाइगाक्को पढ्न छोडेर आफैं कतै काम गरिरहेको भन्ने बुझियो । अनि दिदी पनि त्यस्तै । परिवारसँग ४–५ महिनापहिले कुरा भएको उनले सुनाए ।
म केही समय तरंगित भएँ, जापानमा नेपाली परिवारको यो बसाइ र सम्बन्धले ।के नेपाली परिवार यस्तै हुन्छ त रु म सोचमग्न भएँ । अनि उनलाई सम्झाएँ, ‘भाइ जे भए पनि बाबासँग भेट्न पर्छ, दिदी–दाइलाई फोन गर्नुपर्छ ।’ उनले भने, ‘मसँग नम्बर नै छैन, कसरी फोन गर्नू रु’ त्यसपछि कुराको बिट मर्यो ।
मलाई नेपाली संस्कार र पारिवारिक संरचना विश्वकै उत्कृष्ट लाग्छ । आफन्त, नातागोता, आफ्नो मान्छे भन्ने भाव नेपाली संस्कारले मात्र चिनाउँछ । विश्वमा हामी फरक र आत्मीय हुन यही संस्कारले सिकाएको छ ।
मैले यो कुरा कहाँनेर जोड्न खोजेको भने जापानमा बच्चाहरू राखेर पढाउनुहोस् । यसबाट राम्रो शिक्षा दिन सकिन्छ । हो, जापानको शिक्षाप्रणाली उत्कृष्ट पनि छ ।
तर आफ्ना बालबच्चालाई सानैदेखि सकी–नसकी जापानी भाषा बोल्न लगाएर नेपाली बिर्सन बाध्य नबनाउनुहोस् । जब बच्चा जापानी संस्कारमा पूर्णतः विलीन हुन जान्छ, त्यतिखेर तपाईंले चाहेर पनि नेपाली संस्कारमा जोड्न सक्नुहुन्न ।
विद्यालयमा उनीहरू अध्ययन गर्छन्, ठिक छ तर घरमा आफ्ना सन्तानसँग जापानी नबोलिदिनुस् । ताकि बच्चाले कम्तीमा नेपाली भाषा सिक्ने मौका पाओस् ।
झुकेर मात्र संस्कारी बनिँदैन, नेपाली मौलिक संस्कार पनि सिकाउनुहोस् । घर वा निकटका आफन्तसँग फोनमा कुरा गर्दा बच्चालाई अनिवार्य बोल्न लगाउनुहोस् ।
जसबाट उनीहरूलाई आफन्त चिन्न र घुलमिल हुन सजिलो हुन्छ ।अन्त्यमा यसैमा अर्को प्रसंग जोड्न मन लाग्यो । सम्भवतः सन् २०१७ मा गल्कोट समाजको सांगीतिक कार्यक्रम चलिरहेको थियो ।
जापानमा हुर्केका केही बालबालिका परिवारसँगै कार्यक्रमस्थलमा आएका थिए । नेपाली लोकप्रिय गीतले पूरै हल गुञ्जायमान् थियो । ९९ प्रतिशत सहभागी गीतमा नाच्दै मनोरञ्जन लिइरहेका थिए ।
तर मेरो नजर कानमा हेडफोन लगाएर मोबाइलमा गीत सुनिरहेका एकाध बालबालिकाहरूतिर गयो । यसले के प्रस्ट पार्छ भने नेपाल र नेपाली संस्कृतिसँग जापानमा हुर्किएका हाम्रा बालबालिका टाढिइसकेका छन् ।
तसर्थ बेलैमा सचेत बनौं । बालबालिकालाई अहिलेदेखि नै आफ्नो पन र आफ्नो मन बचाइराख्न नेपाली कला र संस्कार सिकाउने गरौं । नेपालीमा कुरा गरौं, नेपालीमै गाली गरौं तर बिन्ती नेपालसँग टाढा नगराऔँ ।
अहिले त उनीहरूले जापानी भाषा सिकेको र उत्कृष्ट नतिजा ल्याउनुले तपाईंलाई खुसी देला । तर पछि माथि उल्लिखित प्रतिनिधिपात्रजस्तै तपाईंका सन्तान तपाईंबाट टाढिए भने जीवनभर पछुतो मात्र हुनेछ ।
त्यतिखेर न सन्तानलाई साथमा ल्याउन सक्नुहुन्छ न स्वदेश फर्किएर आफन्तजन पाउन ।
नेपाली माटो र मनमा हुर्केका हामी, जतिसुकै सुखसुविधा र विदेशी संस्कारमा रमे पनि बुढेसकालमा सन्तानबिनाको अन्तिम सास लिन कहाँ त्यति सजिलो छ र ? त्यसैले व्यक्तिगत भाव र अनुभूतिको यो विषयमा सोच्नुहोला है !
( हाल : नागोया, आइचिकेन जापान )
