“सुवर्ण शम्शेरले किन सभापति छाडेर बीपीलाई नेतृत्व सुम्पिए ?”

१. कांग्रेसलाई आमनिर्वाचनका लागि तयार पार्ने आवश्यकता

२०१२ सालको वीरगञ्ज महाधिवेशनपछि सुवर्ण शम्शेर सभापति बनेका थिए। त्यसपछि कांग्रेसको मुख्य राजनीतिक लक्ष्य आमनिर्वाचन गराउने र त्यसमा सहभागी भएर जनमत प्राप्त गर्ने थियो। तर राजा महेन्द्रले निर्वाचनको मिति सार्ने तथा राजनीतिक वातावरण परिवर्तन गर्ने प्रयास गरिरहेका थिए। कांग्रेसले निर्वाचनका लागि निरन्तर दबाब दिइरहेको थियो।

यस परिस्थितिमा सुवर्णले पार्टीलाई निर्वाचनकेन्द्रित अभियानमा थप गतिशील नेतृत्व आवश्यक भएको निष्कर्ष निकालेका थिए। विशेष महाधिवेशनमा सुवर्णले बीपीलाई नेतृत्व लिन आग्रह गर्दा शान्तिपूर्ण राजनीतिक संघर्ष र निर्वाचनमा विजयका लागि सक्षम तथा गतिशील नेतृत्व आवश्यक रहेको बताएका थिए।

२. बीपीको राजनीतिक लोकप्रियता र संगठनात्मक क्षमता

बीपी कोइराला कांग्रेसभित्र अत्यन्त प्रभावशाली नेता थिए। २०१२ सालको छैटौँ महाधिवेशनमा सभापतिको प्रतिस्पर्धामा उनी स्वयं सहभागी भएनन्, तर सुवर्ण शम्शेर सभापति निर्वाचित भए। त्यसपछि पनि बीपी कांग्रेसको प्रमुख राजनीतिक नेतृत्वमा रहिरहे।

त्यसैले निर्वाचनको तयारीका क्रममा बीपीलाई औपचारिक रूपमा पार्टीको नेतृत्वमा ल्याउँदा कांग्रेसको राजनीतिक अभियान थप केन्द्रित हुने सुवर्णको बुझाइ देखिन्छ।

३. सुवर्ण र बीपीबीचको राजनीतिक भूमिकाको विभाजन

त्यसबेला सुवर्ण र बीपी दुवै कांग्रेसका शीर्ष नेता भए पनि उनीहरूको राजनीतिक सम्बन्ध र भूमिकामा केही भिन्नता थियो। स्रोतहरूमा राजा महेन्द्रसँग सुवर्णको तुलनात्मक रूपमा राम्रो सम्बन्ध थियो भने बीपीसँग सम्बन्ध तनावपूर्ण थियो भन्ने उल्लेख पाइन्छ।

यसले पनि कांग्रेसभित्र दुई नेताको फरक राजनीतिक भूमिकालाई प्रभाव पारेको देखिन्छ। सुवर्णले पार्टीको सभापति पद छोडेर बीपीलाई नेतृत्व दिँदा आफू पार्टीभन्दा बाहिर गएको होइन, बरु अर्को भूमिकामा रहेर राजनीतिक उद्देश्य पूरा गर्ने बाटो रोजेका थिए भन्ने तथ्य महत्वपूर्ण छ।

४. पद त्यागेर पनि पार्टीमा महत्वपूर्ण जिम्मेवारी

यो घटनाको सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष यही हो।

२०१४ साल जेठमा विराटनगरमा भएको विशेष महाधिवेशनले बीपी कोइरालालाई सभापतिमा सर्वसम्मत चयन गर्‍यो। सुवर्ण शम्शेर भने कोषाध्यक्ष बने।

अर्थात् सुवर्णले पार्टी छोडेका थिएनन्। उनले सभापतिको पद बीपीलाई हस्तान्तरण गरेर पार्टीभित्रै अर्को जिम्मेवारी स्वीकार गरेका थिए।

५. नेतृत्व हस्तान्तरण स्वेच्छिक थियो

यो घटनालाई बुझ्ने सबैभन्दा महत्वपूर्ण आधार सुवर्णको आफ्नै भूमिका हो। राजविराजमा भएको जिल्ला सभापति तथा सचिवहरूको सम्मेलनमा विशेष महाधिवेशन विराटनगरमा गर्ने प्रस्ताव सुवर्ण स्वयंले अघि सारेका थिए, जुन सर्वसम्मत रूपमा पारित भएको थियो।

त्यसपछि विराटनगरमा विशेष महाधिवेशन भयो र बीपी सभापति बने। नेपाली कांग्रेसको आधिकारिक इतिहासले पनि २०१४ जेठको विराटनगर विशेष महाधिवेशनलाई बीपी कोइराला सभापति बनेको महाधिवेशनका रूपमा अभिलेख गरेको छ।

यसको ऐतिहासिक अर्थ

त्यसैले “सुवर्ण शम्शेर हारेर बीपी सभापति बने” भनेर मात्र यो घटनालाई बुझ्नु ठीक हुँदैन। उपलब्ध विवरणअनुसार यो मूलतः सुवर्णले बदलिएको राजनीतिक परिस्थितिअनुसार नेतृत्व हस्तान्तरण गर्ने निर्णय गरेको घटना थियो।

यसको अर्को रोचक पक्ष के हो भने, २०१५ सालको पहिलो आमनिर्वाचनको नेतृत्व बीपीले गरे र नेपाली कांग्रेसले दुईतिहाइ बहुमत प्राप्त गर्‍यो। त्यसपछि बीपी नेपालको पहिलो जननिर्वाचित सरकारका प्रधानमन्त्री बने।

ज्याटजिपिटिबाट