ब्राजिलका ३९ औँ (र पूर्व ३५ औँ) राष्ट्रपति लुइज इनासियो लुला दा सिल्भा (Luiz Inácio Lula da Silva), जसलाई सामान्यतया “लुला” नामले चिनिन्छ, आधुनिक विश्व राजनीतिका एक अत्यन्त रोचक, प्रभावशाली र सङ्घर्षशील नेता हुन्। एउटा गरिब मजदुर परिवारबाट उठेर देशको सर्वोच्च पद (राष्ट्रपति) सम्म पुग्ने उनको जीवनयात्रा निकै प्रेरणादायी छ।
लुलाको राजनीतिक जीवनीलाई निम्न मुख्य चरणहरूमा विभाजन गरेर हेर्न सकिन्छ:
१. प्रारम्भिक जीवन र सामाजिक पृष्ठभूमि जन्म र बाल्यकाल: लुलाको जन्म सन् १९४५ अक्टोबर २७ मा ब्राजिलको उत्तर-पूर्वी क्षेत्र (पेर्नाम्बुको) को एक अत्यन्तै गरिब कृषक परिवारमा भएको थियो। गरिबीकै कारण उनी बाल्यकालमै परिवारसँग साओ पाओलो सहर बसाइँ सरेका थिए।
शिक्षा र कार्यजीवन: गरिबीका कारण उनले औपचारिक शिक्षा धेरै लिन पाएनन्। ७-८ वर्षको उमेरदेखि नै उनले जुत्ता पालिस गर्ने, बदाम बेच्ने जस्ता सानातिना काम गरे। पछि १२ वर्षको उमेरमा कपडा उद्योग र १४ वर्षको उमेरमा धातु (धातु मिस्त्री/मेटलवर्कर) कारखानामा काम सुरु गरे। दुर्घटना: १९ वर्षको उमेरमा कारखानामा काम गर्दा दुर्घटनामा परेर उनले बायाँ हातको कान्छी औँला गुमाएका थिए।
२. ट्रेड युनियन आन्दोलन र राजनीतिक उदय मजदुर नेताको रूपमा: १९६० को दशकको अन्ततिर लुला धातु मजदुर युनियन (Metalworkers’ Union) मा आबद्ध भए। उनी चाँडै नै मजदुरहरूमाझ लोकप्रिय बने र सन् १९७५ मा साओ पाओलोको स्टिल वर्कर युनियनको अध्यक्ष चुनिए। सैन्य तानाशाहीविरुद्ध आन्दोलन: त्यस समय ब्राजिलमा सैन्य शासन (Military Dictatorship) थियो।
लुलाले सन् १९७८ देखि १९८० को दशकको सुरुसम्म साओ पाओलोमा हजारौँ मजदुरहरूको विशाल हडतालको नेतृत्व गरे। सैन्य सरकारको दमनका बाबजुद उनी ३१ दिन जेल परे, तर यस आन्दोलनले उनलाई देशभर एक प्रख्यात जननेताका रूपमा स्थापित गर्यो।
३. वर्कस पार्टी (PT) को स्थापना र संसदीय राजनीति वर्कस पार्टी (Workers’ Party – PT): सन् १९८० फेब्रुअरी १० मा लुला, अन्य मजदुर नेता, बुद्धिजीवी र बामपन्थी विचारका मानिसहरू मिलेर ‘वर्कस पार्टी’ स्थापना गरे।
संविधान सभा र संसद: सन् १९८६ मा ब्राजिलमा लोकतन्त्र पुनर्वहाली भएपछि लुला भारी मतका साथ ब्राजिलको संविधान सभा (संसद) मा निर्वाचित भए। उनले नयाँ लोकतान्त्रिक संविधान निर्माणमा मजदुर र गरिबका अधिकारका लागि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले।
४. राष्ट्रपति चुनावको लामो सङ्घर्ष (१९८९ – २००२) लुलाले ब्राजिलको राष्ट्रपति बन्न लामो र धैर्यपूर्ण सङ्घर्ष गर्नुपर्यो: १९८९, १९९४, र १९९८ का चुनावहरू: लुला लगातार तीन पटक राष्ट्रपति चुनावमा पराजित भए। मानिसहरूमा उनको कट्टर बामपन्थी छवि र शैक्षिक योग्यतालाई लिएर शङ्का थियो। शैलीमा परिवर्तन (२००२): सन् २००२ को चुनावमा लुलाले आफ्नो राजनीतिक रणनीति बदले। उनले आफूलाई संयमित, व्यापार-मैत्री र व्यावहारिक नेताका रूपमा प्रस्तुत गरे। फलस्वरूप, सन् २००२ को चुनावमा उनी भारी बहुमतका साथ ब्राजिलको प्रथम बामपन्थी राष्ट्रपति निर्वाचित भए।
५. पहिलो र दोस्रो राष्ट्रपति कार्यकाल (२००३ – २०१०) लुलाको यो आठ वर्षको कार्यकाल ब्राजिलको इतिहासमा ‘सुनौलो युग’ का रूपमा मानिन्छ: फ्रोम जिरो (Bolsa Família & Fome Zero): उनले ‘बोल्सा फेमिलिया’ जस्ता ठूला सामाजिक कल्याणकारी कार्यक्रमहरू लागू गरे। यसबाट ब्राजिलका करिब ४ करोड मानिसहरू गरिबीको रेखाबाट माथि उठे।
आर्थिक समृद्धि: उनको कार्यकालमा ब्राजिलको अर्थव्यवस्था मजबुत बन्यो। ब्राजिल विश्वको उदयीमान आर्थिक शक्ति (BRICS) को रूपमा स्थापित भयो। अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव: लुलाले विश्व राजनीतिमा ब्राजिल र दक्षिणी गोलार्ध (Global South) को आवाजलाई बुलन्द बनाए। उनलाई तत्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति बराक ओबामाले “विश्वकै सबैभन्दा लोकप्रिय नेता” भनेका थिए।
लोकप्रियता: सन् २०१० मा आफ्नो दोस्रो कार्यकाल पूरा गरेर पद छाड्दा उनको जनप्रियता (Approval Rating) ८७% भन्दा बढी थियो।सन् २०१७ मा लुलामाथि घुस लिएको आरोपमा मुद्दा चल्यो र सन् २०१८ मा उनलाई १२ वर्षको जेल सजाय सुनाइयो। जेल सजाय: लुलाले ५८० दिन जेलमा बिताए। यसै सजायका कारण उनले सन् २०१८ को राष्ट्रपति चुनाव लड्न पाएनन्। मुद्दा खारेजी: सन् २०२१ मा ब्राजिलको सर्वोच्च अदालतले लुलाविरुद्ध परेको मुद्दाको सुनुवाइमा प्रक्रियागत त्रुटि र न्यायाधीशको पक्षपात रहेको भन्दै सबै सजाय र अभियोगहरू खारेज गरिदियो।यससँगै उनी पुनः राजनीतिमा आउन योग्य बने।
७. ऐतिहासिक पुनरागमन र तेस्रो कार्यकाल (२०२२ – वर्तमान) २०२२ को निर्वाचन: जेलबाट मुक्त भएपछि लुलाले सन् २०२२ को राष्ट्रपति चुनावमा तत्कालीन कट्टर दक्षिणपन्थी राष्ट्रपति जाइर बोल्सोनारो (Jair Bolsonaro) लाई अत्यन्तै प्रतिस्पर्धात्मक चुनावमा पराजित गरे।
३९ औँ राष्ट्रपति: सन् २०२३ जनवरी १ मा लुलाले तेस्रो पटक ब्राजिलको राष्ट्रपतिको शपथ लिए। वर्तमान प्राथमिकता: अहिले उनी ब्राजिलमा राजनीतिक ध्रुवीकरण घटाउन, अमेजन जङ्गलको संरक्षण (वातावरण रक्षा), गरिबी निवारण र ब्राजिलको अन्तर्राष्ट्रिय साख पुनः फर्काउन सक्रिय छन्। निष्कर्ष लुइज इनासियो लुला दा सिल्भाको जीवनी सङ्घर्ष, दृढता र पुनरागमनको नमुना हो।
एउटा सामान्य मजदुरबाट सुरु भएको उनको यात्रा जेलको कोठा हुँदै पुनः देशको सर्वोच्च पदसम्म पुग्नुले उनी ब्राजिलको मात्र नभई विश्व राजनीतिमै एक अभूतपूर्व र ऐतिहासिक व्यक्तित्व बनेका छन्।
